Hengill
Hengill telst til stapafjalla en er mjög sprunginn og haggaður. Hæstur er hann að norðvestanverðu þar sem heitir Skeggi (803 m.). Hengill er aðallega úr móbergi en grágrýtishrúður eru uppi á honum. Í Sleggju sem gengur suður úr fjallinu er líparít.
Jarðhiti er utan í Hengli á nokkrum stöðum. Þess er getið í annálum að árið 1339 hafi í jarðskjálfta komið upp hver í Henglafjöllum sem hafi verið 10 faðmar á hvern veg.
Sunnan við Hengil eru þrjú dalverpi. Vestastur er Innstidalur, þá Miðdalur en Fremstidalur austastur. Úr þeim fellur Hengladalaá. Í Innstadal sem liggur milli Hengils og Skarðsmýrarfjalls (597 m.) er einn mesti gufuhver landsins. Víðar er jarðhiti í Hengladölum. Þar er einnig ölkelda.
Örskammt norðvestur af gufuhvernum í Innstadal er hár móbergsklettur og ofarlega í honum hellir sem í eru mannvistarleifar. En ekki er fært í hann nema góðum klettamönnum. Ýmsar sagnir eru til um útilegumenn í Henglinum fyrr á öldum.
Heimildir skýra svo frá; Norðan við sléttuna í dalsbotninum sé einn af mestu gufuhverum landsins, en örskammt norðvestur af honum er hár móbergsklettur. Ofarlega í þessum kletti er hellir og grastó fyrir framan hann. Hellismunninn sést strax og komið er yfir Sleggjuháls. Móbergið fyrir framan hellinn er mjög bratt og illkleift á tveggja til þriggja mannhæða kafla.
Til eru sagnir um að í þessum helli hefðu verið menn sem komu sunnan úr Höfnum. Þeir hefðu verið áhöfn af einhverju skipi en verið reknir fyrir einhver níðingsverk. Heimildir segja að þeir hafi hafist við í þessum helli í eitt sumar eða tvö ár, en það er ekki vitað með vissu. Talið er að um hafi verið að ræða 6 til 7 karlmenn og tvær hlutakonur. Þau lifðu á sauðfé sem þau stálu frá bændum í Grafningi og Ölfusi. Bændur sátu síðar fyrir þeim og drápu, en ekki fyrr en eftir miklar eltingar. "Þjófahlaup" í Henglinum er skýrt eftir þessar eftirfarir. Útilegumennirnir voru ýmist drepnir vestan í Henglinum eða á Mosfellsheiðinni. Konurnar voru fangaðar eftir mikið viðnám. Ekki er heldur vitað með vissu hvaða ár þetta var en talið er að það hafi verið í kringum 1700.
Lýður Björnsson, sagnfræðingur, fór í þennan helli 1978. Hann skýrir svo frá að hellir þessi sé um 2 til 3 metra langur inn í botn og manngengur að framanverðu. Breiddin er um 2 metrar. Hlaðið hefur verið fyrir hellismunann en hleðslan er nær hruninn, fallinn bæði inn og út. Talsvert var af beinum undir hellum í hellinum, mest stórgripabein. Engar leifar sáust af eldstæði eða ösku.
Eins og heimildir greina frá þá er verulega erfitt að klífa upp í þennan helli. Alls ekki ráðlagt fyrir fólk að reyna uppgöngu án sérhæfðar búnaðar og kunnáttu. Bergið fyrir framan hellinn er bæði mjög bratt og laust í sér.
Heimildir eru að finna m.a. í lesbók MBL frá 1939, grein sem Þórður Sigurðsson "Tannastöðum" skrifaði, Útilegumenn í Henglinum og endalok þeirra.
Hengilssvæðið er í miðju vestara gosbeltinu, sem nær frá Reykjanesi og norður í Langjökul. Berggrunnur er að mestu móberg sem myndast hefur undir jökli á síðustu jökulskeiðum ísaldar. Á jörðum svæðisins kemur blágrýti fram undan móberginu. Samkvæmt dreifingu hita, ummyndunum á yfirborði og viðnámsmælingum er stærð Hengilssvæðisins um 112 ferkílómetrar. Gosmyndanir frá nútíma eru algengar á og í nágrenni við svæðið. Á síðustu 11.000 árum eru þekkt þrjú eldgos í Hengilskerfinu og eru hraunin almennt kölluð Hellisheiðarhraun. Gaus þar fyrir um 2.000, 5.800 og 10.000 árum. Síðast gaus í nágrenni Hengils árið 1000 og þá rann Svínahraunsbruni sem á upptök í næstu sprungurein vestan Hengils svokallaðri Bláfjallarein.
Á svæðinu er flest það sem prýðir íslenska náttúru; áhugavert landslag, hvera og gígasvæði, fjölbreytt gróðurfar, ár og stöðuvötn. Hér er kjörið útivistarsvæði allan ársins hring. Unnið hefur verið markvisst að því að búa í haginn fyrir útivistarfólk með neti merktra gönguleiða, upplýsingatöflum, gönguskálum og útgáfu gönguleiðakorts. Orkuveita Reykjavíkur hefur haft veg og vanda af þessu starfi í samráði við sveitarstjórnir á svæðinu.
Við Kolviðarhól stendur Hellisheiðarvirkjun, jarðvarmavirkjun í eigu Orkuveitu Reykjavíkur. Í fræðslusetri Hellisheiðarvirkjunar eru í boði kynningar fyrir hópa og einstaklinga. Þar er lögð áhersla á að kynna jarðvísindi, tækni, umhverfismál og sögu staðarins í fjölbreyttri og líflegri margmiðlunarsýningu. Hægt er að kynnast starfsemi Orkuveitu Reykjavíkur og hvernig fyrirtækið nýtir jarðvarma á umhverfisvænan hátt til framleiðslu á rafmagni og heitu vatni.
Hengill is a mountain, rising to 803 meters, mostly of tuff but partly of dolerite (grey basalt) and liparite as well. It is a volcanic ridge which has erupted several times in the past and there are splendid hot spring and crater areas. Hengill is one of the largest high temperature geothermal fields in the country. No matter where you look, columns of stream rise dozens of meters into the air, and boiling hot springs abound.
The Hengill area is a popular outdoor area throughout the year. The area is of great interest for hikers due to the scenic variety, hot springs, craters, lush vegetation, rivers and lakes. There are numerous hiking trails, in total about 125 kilometers, marked according to difficulty. Maps and signs have been placed at reglular intervals, along with markers pointing out interesting natural and cultural sites in the area. In the mountain hills there are open hot springs and mud pots and it is vital to follow the paths and to be careful when aproaching the springs.
In the southern part of the Hengill area is Hellisheiði Geothermal Power Plant, perfectly located within 30 minutes from Reykjavík. At the power plant´s visitor centre you can learn about geosciences, geothermal technology, the environment and history of the area. Find out about Reykjavík Energy Company and how it harnesses geothermal energy from the earth to provide heating water and to generate green electricity.
