Reykir í Ölfusi
Reykir í Ölfusi er við rætur Reykjafjalls austan Varmár. Þarna er mikið jarðhitasvæði sem tengist Hengilssvæðinu.
Jarðhiti var fyrst nýttur á Reykjum til upphitunar á sumarbústöðum fyrst árið 1922. Þá var vatn var leitt frá Litla-Geysi í ofna, böð og í eldhús. Frá 1927 var bærinn á Reykjum einnig hitaður upp með sama móti. Árið 1930 voru reist gróðurhús á Reykjum sem voru hituð upp með gegnumrennsli hveravatns úr Litla-Geysi. Annað húsnæði var hitað upp með sama móti eins og Berklahælið sem starfrækt var frá 1931-1938 en eftir það tók Garðyrkjuskólinn yfir húsnæðið. Litli-Geysir var mjög þverrandi á þessum árum og voru því aðrir hverir virkjaðir á hverasvæði vestur frá Reykjum til viðbótar við Litla-Geysi. Árið 1941 var gerð borhola hjá Litla-Geysi.
Sagt er, að Karli, þræll Ingólfs Arnarsonar, sem mælti hin fleygu orð: „Til ills forum vér um góð héruð, er vér skulum byggja útnes þetta.", hafi flúið Reykjavík og setzt að á Reykjum með ambátt. Samkvæmt Landnámu lét Ingólfur gera skála á Skálafelli. Þaðan sáust reykir við Ölfusvatn, þar sem Karli fannst. Karli og ambáttin voru í kröggum, þegar þau eignuðust son, og skírðu hann Kröggólf (Kröggólfsstaðir).
Reykir voru fyrr um höfðingjasetur og bjó meðal annars Gissur jarl Þorvaldsson þar á 13. öld og Oddur Gottskálksson, lögmaður, á 16. öld. Oddur Gottskálksson vann að þýðingu Nýja testamentisins að Reykjum skömmu eftir 1540. Skömmu fyrir 1930 keypti ríkið jörðina og Hveragerði fór að byggjast.
Um níu alda skeið eða til ársins 1908 voru Reykir kirkjustaður, þegar kirkjan fauk af grunninum. Bærinn var einnig prestsetur fram til siðaskipta en síðan varð kirkjan útkirkja frá Arnarbæli. Kirkjugarðurinn er enn þá sýnilegur sunnan aðalbyggingar skólans. Ekki sést móa fyrir rústum bæjarhúsa eða kirkju.
Sundlaugin í Laugarskarði er í landi Reykja. Lárus Rist stóð í fararbroddi ungmennafélagsins við gerð hennar. Hún var tekin í notkun 1938 og var lengi vel eina 50 m Langa sundlaugin í landinu.
Ein af afleiðingum jarðskjálftans á Suðurlandi 29. maí 2008 var að bullandi vatns- og leirhverir skutu upp kollinum á ýmsum stöðumna í nágrenninu. Hér til vinstri má sjá einn af þessum nýju hverum sem fékk nafnið Leirgerður.
Lýsingar manna fyrr á öldum
Eggert og Bjarni lýsa í ferðabók sinni 1752-1757 hverunum í Reykjum þannig: "Hverirnir eru nærri Reykjakirkju, og koma þeir bæði upp í ánni, sem rennur þar fram hjá, og beggja megin hennar. Tveir þeirra eru kunnastir: Geysir og Baðstofa (hér eiga þeir við Baðstofuhver). Í kringum nokkra nyrstu hverina finnst fíngerði hveraleirinn af sama tæi og við Geysi (hér eiga þeir við Geysi í Haukadal). Vert er að geta um ein not, sem menn hafa af leir þessum. Á haustin, að lokinni sláturtíð, þegar menn hafa gengið frá vetrarforða sínum, svo sem skyri, saltketi, súrsuðum rauðmögum, slátri og þess háttar, sem konur hafa matbúið og allt er geymt í stórum keröldum, þá er látið lok á ílátin, og maturinn geymist miklu betur en ella. Mest er af leir þessum kringum Geysi, en auk þess í nokkrum pyttum, og er vatnið í þeim þykkt af leirgrautnum. Oftast er hann bláleitur. Stórar loftbólur stíga upp í gegnum leirinn, og það suðar ömurlega í honum, en sums staðar heyrist eins konar muldur í jörðinni."
Í Íslandsleiðangri Stanleys árið 1789 kemst James Wright svona að orði um hverina í Reykjum: "Við komum að hverunum um kl.2. Þeir ganga almennt undir nafninu Litli Geysir og liggja nálægt bæjarhverfinu Reykjum, en þar eru nokkrir kotbæir og lítil kirkja. Hverirnir eru alls um 50. Þeir eru harðla ólíkir Krísuvíkurhverunum. Vatnið í þeim er tært og virðist vera hreint, enda þótt nokkur brennisteinslykt sé af læknum, sem frá þeim rennur. Nokkrir hveranna spýta vatninu upp í verulega hæð, einkum einn þeirra, sem þeytti því 20 fet yfir skálarbarmana. Gos þau, er við athuguðum reyndust vera mjög óregluleg bæði að tíðni og vatnsmagni. Stundum gaus á hverri mínútu, en stundum liðu allt að 5 mínútum milli gosa. Gosopin eru umkringd af allt að þriggja feta þykkri skorpu úr hörðu , hvítleitu efni, og á yfirborðinu má sjá votta fyrir kristöllum. Skál stærsta hversins er um 6 fet á breidd, en nokkru meira á lengd. Vatnið í honum sýður ákaft án afláts. Í kringum hverina er jörðin heit í 5-6 stikna fjarlægð. Sennilega er það hitinn frá hverunum ásamt rakanum, sem veldur því að hraunið og gjóskan umhverfis þá leysist mjög fljótt í sundur og verður mjúk viðkomu, og verður næstum leðjukennt. Úr þvi verðurr síðan efni sem er lint, marglitt, hvítt, blátt eða rautt, og Stanley er sannfærður um að sé einskonar jaspis." (bls 125)
Hann heldur áfram og skrifar: "Í gærkveldi, þegar við Stanley vorum úti hjá hverunum, tók ég eftir því, að þótt í flestum þeirra væri litlaust, tært vatn, þá var vatnið í sumum rautt eða hvítt, eins og leir væri blandað í það, og enn var vatnið dökkt í sumum. Suðan í þessum lituðu hverum var hæg hjá því, sem var í hinum, sem tært vatn var í. Sumir vatnshverirnir virtust tæmast í svo sem 3 mínútur, en þegar á eftir spýttu þeir vatninu með ofsa og hávaða í nær 30 feta hæð, og stundum stóð gosið í 2 mínútur, en aðrir spýttu vatninu frá sér í sífelldum gusum án þess að tæmast. Þegar ég var á gangi yfir lága hæð úr sundursoðnu hraungrýti, þar sem margt var af hverum þessum, brast jörðin undan öðrum fætinum, en ég bjargaði mér með því að fleygja mér áfram, Skorpan, sem brast, var um fet á þykkt, en bullsjóðandi vatnið undir. Annar fylgdarmaðurinn og Taylor brenndu sig í einum hvernum í dag."
